Pijn en Stress: De verbinding
Hoeveel pijn je ervaart, wordt door veel verschillende dingen bepaald. Een duidelijk gegeven is de echte pijnprikkel die vanuit de endometriosehaarden naar de zenuwen en het brein wordt gestuurd. Maar er zijn nog veel andere factoren die deze pijnervaring verergeren of juist verzachten.
Wat maakt je pijn erger?
Stress en angst zetten het lichaam in een soort alarmstand. Dit laat stresshormonen vrijkomen en verhoogt spierspanning, wat bij endometriose kan zorgen voor meer bekkenpijn, krampen, misselijkheid en vermoeidheid1. Als je lange tijd gespannen bent, raakt het zenuwstelsel bovendien gevoeliger - alsof de volumeknop van je pijnsysteem hoger staat. Door angst of piekeren let je sneller op pijn, waardoor klachten ook sterker kunnen aanvoelen2. Zo ontstaat een cirkel die zichzelf steeds verder versterkt en waar je niet zomaar uitkomt, maar die wél doorbroken kan worden.
Wat kan je pijn verminderen?
Ontspanning en herstelmomenten kunnen je lichaam van alarmstand terugbrengen naar ruststand, waardoor pijnprikkels minder heftig voelen. Wanneer je lichaam zich veilig voelt, door rustige ademhaling, warmte-therapie, zachte beweging of simpelweg even helemaal niets hoeven, daalt de spierspanning en vermindert de ontsteking1. Afleiding helpt ook: door je aandacht te richten op iets anders dan pijn, krijgt het brein minder signalen dat er gevaar dreigt, waardoor het alarmsysteem verder tot rust komt.
Daarnaast spelen verwachtingen en positieve ervaringen een belangrijke rol. Wanneer je gelooft dat een ervaring haalbaar is of dat je lichaam kan ontspannen, reageert je brein rustiger op de signalen. Momenten van herstel, steun van anderen, kleine pauzes, plezierige activiteiten en positieve prikkels helpen samen om de pijn minder te maken en geven je meer kracht om ermee om te gaan. Niet omdat ze de klachten laten verdwijnen, maar omdat ze je hele systeem meer ontspanning en ruimte geven.
De balans van je pijnsysteem: belastende vs. helpende factoren
| Verhoogt je pijngevoeligheid | Verlaagt je pijngevoeligheid |
| Spanning in je lichaam (strakke spieren) | Ontspanning van je lichaam en spieren |
| Angst en piekergedachten | Afleiding of aandacht op iets neutraals/positiefs |
|
Negatieve verwachtingen (bv. "Het gaat nooit stoppen en wordt nog erger.") |
Neutrale verwachtingen (bv. "het doel wel pijn, maar het stopt alijd en ik do veel om de pijn te verminderen.") |
| Slaap problemen of uitputting | Goede slaap, rust en herstelmomenten |
| Oppervlakkige/harde ademhaling | Diepe ademhaling |
Voordat we verder gaan, is het belangrijk om te zeggen dat dit absoluut niet bedoeld is om je schuldig te laten voelen of te zeggen dat je je eigen pijn “veroorzaakt”. Pijn is ingewikkeld en ontzettend zwaar om mee om te gaan. Vooral als je gespannen of angstig bent, is ontspannen heel moeilijk. Het doel is dat je je eigen klachten beter begrijpt. Zo kun je beter leren omgaan met de pijn, ook mentaal.
De eerste stap is simpelweg eerlijk bekijken welke factoren bij jou op dat moment een grotere rol spelen. Versterkt jouw lichamelijke en mentale toestand de pijn, of helpen ze juist om de pijn minder te maken?
Wat kun je doen als je gespannen bent en jouw pijngevoeligheid wilt verminderen?
1. Ademhaling:
Stop even en verdiep je ademhaling. Probeer langer uit te ademen dan je inademt, zodat je zenuwstelsel kan kalmeren. Er zijn ook video's op YouTube die je ademhaling begeleiden als dat helpt.
2. Progressieve spierontspanning:
Ga in een comfortabele houding zitten of liggen en voel rustig je lichaam en merk welke spieren gespannen zijn. Kies een spiergroep om mee te beginnen, bijvoorbeeld je handen, buik of voorhoofd. Span deze spieren bewust ongeveer 5 seconden aan en laat daarna los en ontspan de spiergroep zo veel mogelijk. Doe dit een paar keer tot de spieren ontspannen voelen, en ga naar de volgende spiergroep. Ook hiervoor zijn begeleidende video’s op YouTube te vinden.
3. Maak je omgeving zo fijn mogelijk:
Wanneer mensen pijn hebben en gestrest zijn, maken ze hun omgeving vaak niet zo comfortabel als die zou kunnen zijn. Gebruik een warmtekussen om je spierspanning te verminderen. Zoek een plek en houding waarin je echt kunt ontspannen. Doe iets dat je afleidt, zoals een lekkere geur, iets eten, zachte muziek, een film of een lichte activiteit. Of misschien helpt het juist om contact te zoeken met iemand die je op dat moment even kan steunen.
Referenties
[1] Biology Insights. “Can Stress Make Endometriosis Worse?” November 26, 2025. https://biologyinsights.com/can-stress-make-endometriosis-worse/.
[2] Moreira, Marcelo França, and Marco Aurelio Pinho Oliveira. “Exploring the Interplay between Catastrophizing and Endometriosis Pain through 2-Wave and Intensive Longitudinal Data.” Pain Medicine 26, no. 4 (2025): 207–15. https://doi.org/10.1093/pm/pnae132.
[3] Relaxation Response in Chronic Pain Conditions - iResearchNet. n.d. Accessed February 26, 2026. https://psychology.iresearchnet.com/health-psychology/relaxation-response/relaxation-response-in-chronic-pain-conditions/
Geschreven door:
Natascha Storf
MSc Gezondheids- en Medische Psychologie
Inloggen
Locatie
Lid van
